روز جهانی زبان مادری؛ در یک سال ۱۵ فعال حوزۀ زبان مادری در ایران بازداشت شدهاند
همزمان با روز جهانی زبان مادری، آمارهای منتشرشده از سوی نهاد حقوق بشری ههنگاو نشان میدهند که در سال ۲۰۲۵ میلادی دستکم ۱۵ فعال حوزۀ آموزش زبانهای مادری در ایران بازداشت شدهاند و ٤ نفر از آنان در مجموع به ۲۶ سال و ۱۰ ماه حبس تعزیری و ۴ سال حبس تعلیقی محکوم شدهاند.
21/02/2026
۲۱ فوریه (۲ اسفند) از طرف یونسکو به عنوان روز جهانی زبان مادری
بر اساس دادههای ثبتشده در مرکز آمار و اسناد سازمان حقوق بشری ههنگاو، در طول سال ۲۰۲۵ میلادی فشار نهادهای امنیتی بر فعالان مدنی و آموزگاران داوطلب آموزش زبانهای کردی، ترکی و بلوچی در شهرهای مختلف ایران افزایش یافتهاست.
طبق این گزارش، در مجموع دستکم ۱۵ فعال حوزۀ زبان مادری در استانهای کردستان، آذربایجان شرقی، تهران، ایلام، سیستان و بلوچستان و خراسان شمالی بازداشت شدهاند.
این بازداشتها در بازۀ زمانی یک ساله صورت گرفته و بخشی از آنها با هدف اجرای احکام حبس پیشین انجام شدهاست. در مواردی نیز برخی از این افراد طی این دوره، بیش از یک بار بازداشت شدهاند.
از میان بازداشتشدگان، ۱۱ نفر در حوزۀ زبان کردی، ۲ نفر در حوزۀ زبان بلوچی و ۲ نفر در حوزۀ زبان ترکی فعالیت داشتهاند.
بر اساس این گزارش، دستکم چهار نفر از فعالان بازداشتشده با احکام حبس مواجه شدهاند که مجموع احکام صادره برای آنان به ۲۶ سال و ۱۰ ماه حبس تعزیری و ۴ سال حبس تعلیقی میرسد.
بر اساس تحلیل این نهاد، بخشی از بازداشتها با تشکیل پروندههای امنیتی علیه فعالانی صورت گرفته که بهصورت داوطلبانه اقدام به آموزش زبان مادری کردهاند.
همچنین در مواردی، اتهامهای امنیتی از جمله «اقدام علیه امنیت ملی» یا «تجزیهطلبی» به عنوان مبنای قضایی پروندهها مطرح شدهاست.
این گزارش تأکید میکند که حق استفاده و آموزش زبان مادری از جملۀ حقوق بنیادین انسانی در جوامع چندزبانه محسوب میشود و در اسناد بینالمللی حقوق بشر و نیز در اصل ۱۵ قانون اساسی ایران به آن اشاره شدهاست.
با این حال، به گفتۀ این نهاد، سیاستهای امنیتی و قضایی در سالهای اخیر مانع اجرای حداقلی این حق شده و فضای فعالیت مدنی در حوزۀ زبانهای غیرفارسی را محدود کردهاست.