تشدید بحران منابع آبی در دامنه تفتان؛ خشکشدن قناتها و نابودی تدریجی باغات در پی فعالیت معادن طلا
به گزارش حال وش/ طی روزهای اخیر، گزارشها و ویدئوهای منتشر شده از مناطق مختلف پیرامون کوه تفتان از تشدید بحران منابع آبی و آسیب گسترده به باغات و زمینهای کشاورزی حکایت دارد؛ وضعیتی که در پی تداوم فعالیت معادن طلا، انفجارهای پیدرپی و حفاریهای عمیق در ارتفاعات، نگرانیها درباره آینده منابع آب، کشاورزی و زندگی روستایی در این منطقه را افزایش داده است.
در روزهای اخیر، تصاویر و گزارشهای متعددی از خشکشدن کامل یا کاهش شدید آبدهی شماری از قناتهای منطقه منتشر شده است. از جمله قناتهای «کهنشور»، «سرکز»، «گذر عالیسلطان»، «آلاکی کوته» و «یوسفآباد» و همچنین منابع آبی مورد استفاده برای باغات «کوته پایین» که بنا بر گزارشهای منتشرشده، بخشی از آنها خشک شده یا در آستانه خشکشدن کامل قرار گرفتهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در برخی نقاط حوزه آبریز تفتان، کاهش منابع آب به حدی رسیده که شماری از باغات و زمینهای کشاورزی عملاً امکان بهرهبرداری گذشته را ندارند. خشکشدن درختان و کاهش محسوس میزان باردهی باغات نیز از دیگر پیامدهای گزارششده در این مناطق است.
در یکی از گزارشهای منتشرشده درباره منطقه «کوته پایین»، یک کشاورز سالخورده که دهها سال در این زمینها به کشاورزی مشغول بوده، از تغییر شرایط منابع آب و از بین رفتن بخش قابلتوجهی از محصولات و باغات سخن گفته است. تصاویر منتشرشده از این مناطق نیز خشکشدن شماری از درختان و وضعیت نامناسب باغات را نشان میدهد.
گزارشهای روزهای اخیر همچنین فعالیت معدن طلای «انجیرک» در دامنه تفتان و عملیات معدنی در ارتفاعات منطقه را از عوامل مورد اعتراض ساکنان محلی عنوان کردهاند. انفجارهای مداوم و حفاریهای عمیق در محدوده معادن، بنا بر این گزارشها، احتمالاً مسیر جریان آبهای زیرزمینی را تحت تأثیر قرار داده و موجب کاهش یا قطع آبدهی برخی قناتها و چشمههای منطقه شده است.
همزمان، تردد ماشینآلات سنگین و فعالیتهای معدنی موجب افزایش گردوغبار در اطراف محدودههای معدنی شده و گزارشهای محلی از تأثیر این گردوغبار بر باغات، محصولات کشاورزی و پوشش گیاهی منطقه حکایت دارند. کاهش آب و افزایش گردوغبار در کنار یکدیگر، شرایطی ایجاد کرده که ادامه فعالیت کشاورزی و باغداری برای شماری از ساکنان دشوارتر شده است.
این وضعیت تنها به یک روستا یا یک منبع آبی محدود نیست و گزارشهای منتشرشده در روزهای اخیر از گسترش آثار کاهش منابع آب در چندین منطقه پیرامون تفتان خبر میدهند. قناتهایی که طی سالهای گذشته منبع اصلی تأمین آب باغات و زمینهای کشاورزی بودهاند، اکنون با کاهش شدید آبدهی یا خشکی کامل مواجه شدهاند.
در حالی که ساکنان دامنه تفتان بخش قابلتوجهی از معیشت خود را از طریق کشاورزی، باغداری و دامداری تأمین میکنند، تداوم خشکشدن قناتها میتواند پیامدهایی فراتر از کمبود آب آشامیدنی و کشاورزی داشته باشد و به کاهش تولید، از بین رفتن باغات، تخریب پوشش گیاهی، کاهش درآمد خانوارها و در نهایت مهاجرت ساکنان روستاهای منطقه منجر شود.
در سالهای اخیر نیز اعتراضات محلی نسبت به پیامدهای فعالیت معادن طلا در تفتان ادامه داشته است. در ۲۶ خردادماه ۱۴۰۵، شماری از زنان بلوچ در روستای سرسیاه در اعتراض به کاهش منابع آبی، تخریب زمینهای کشاورزی و باغات و پیامدهای زیستمحیطی فعالیت معدن تجمع کردند که این تجمع با برخورد نیروهای نظامی و عوامل مرتبط با معدن مواجه شد.
در مقابل، شرکت توسعه معادن پارس تأمین، که مسئولیت بهرهبرداری از معدن را بر عهده دارد، پیشتر ادعاهای مربوط به ایجاد آسیبهای زیستمحیطی ناشی از فعالیت معدن را رد کرده و بر انجام فعالیتها در چارچوب نظارتهای قانونی تأکید کرده است.
با وجود این، تداوم گزارشها و تصاویر منتشرشده از خشکشدن قناتها، کاهش آبدهی منابع زیرزمینی، خشکشدن درختان و آسیب به باغات، ضرورت انجام یک بررسی مستقل، تخصصی و شفاف درباره وضعیت حوزه آبریز تفتان و میزان تأثیر فعالیتهای معدنی بر منابع آب و محیط زیست منطقه را بیش از پیش مطرح میکند.
ادامه این روند در منطقهای که زندگی و معیشت بخش بزرگی از ساکنان آن به منابع محدود آب وابسته است، میتواند بحران موجود را به یک بحران گسترده زیستمحیطی و اجتماعی تبدیل کند؛ بحرانی که در صورت تداوم، جبران خسارات واردشده به منابع طبیعی، باغات و زندگی ساکنان منطقه ممکن است بسیار دشوار یا حتی ناممکن باشد.
حال وش خواستار بررسی فوری و مستقل وضعیت منابع آب، قناتها و باغات دامنه تفتان و انتشار نتایج کارشناسی درباره آثار فعالیت معادن طلا بر منابع آب و محیط زیست منطقه است