معاهده تاریخی بلوچستان و افغانستان بعنوان دو کشور مستقل
کریم بلوچ :
درباره معاهدات بین *میر نصیر خان نوری پادشاه بلوچستان* (خان بزرگ کلات در قرن ۱۸) و *احمد شاه ابدالی* (بنیانگذار امپراتوری درانی افغانستان) اطلاعات تاریخی مهمی وجود دارد که نشاندهنده نقش استراتژیک بلوچستان در تحولات منطقهای آن دوره است.
*زمینه تاریخی:*
میر نصیر خان نوری در سال ۱۷۴۹ به عنوان خان کلات به قدرت رسید و تلاش کرد تا با متحد کردن قبایل بلوچ، استقلال سیاسی منطقه را تقویت کند. او در ابتدا با احمد شاه ابدالی همکاری داشت و در لشکرکشیهای مختلف، از جمله نبرد سوم پانیپت در سال ۱۷۶۱، شرکت کرد. با این حال، در سال ۱۷۵۸، میر نصیر خان اعلام استقلال کرد که منجر به درگیری با نیروهای افغان شد. پس از محاصرهٔ ۴۰ روزهٔ کلات توسط احمد شاه، دو طرف به توافقی رسیدند که به معاهدهٔ کلات معروف است [1]
– در قرن ۱۸، احمد شاه ابدالی پس از فروپاشی امپراتوری نادرشاه افشار، قدرت را در افغانستان به دست گرفت.
– در همین دوره، *میر نصیر خان نوری* حکومت بلوچستان را با مرکزیت *خاننشین کلات* (بلوچستان) به عهده داشت و به دنبال استقلال و تثبیت قدرت داخلی و منطقهای خود بود که هرچند گاه مورد تهاجم افغان و … بود. میر نصیر خان برای اینکه زهر چشمی از افغان ها و خاندان ابدالی بگیرد ، با سپاهی عظیم به مرکز حکمرانی ابدالیان که شهر قندهار بود ، هجوم برد و همه مناطق اطراف آن را غارت نموده و به مرکز خویش بازگشت. احمد شاه ابدالی بعد از اطلاع از این یورش ، با سپاهی بسیار عظیم به سوی بلوچستان عازم شد . نصیرخان نوری که مرد جنگ و دارای عزمی پولادین بود ، خود و سپاهیانش از شهر و قلعه خارج شده و به کوهستانهای اطراف پناه برده و خود را آماده جنگهای چریکی و شبیخون های خونبار و لشکر شکن نمودند . احمدشاه ابدالی به کلات حمله برد اما با همه فداکاریها نتوانست قلعه و شهر کلات را فتح کند و تلفات سنگینی نیز متحمل گردید . در شب ها نیز سپاهیان احمد شاه از هر سو با شبیحون های رعد آسای سرمچاران بلوچ مواجه میشدند. احمد شاه ابدالی در همین رابطه از پاره ای از حکام سند نیز تقاضای کمک نمود ، اما نیروهای کمکی رسیده به وی نیز مورد یورش های سهمگین سواره نظام های میر نصیر خان واقع شده و بسیاری از فرماندهان برجسته احمد شاه در همین شبیخون و تهاجمات لشکریان میر نصیرخان کشته گردیدند و سر انجام بعد از چهل روز محاصره کلات احمدشاه راهی ندید جز آنکه از راه گفتگو و مصالحه برای همیشه تضادهایش را با مردم و حکمرانان بلوچ پایان بخشد و نیروهایش را به قندهار برده و عقب نشینی نماید. این معاهده که به نام *معاهده کلات* معروف است در این معاهده احمد شاه میپذیرد که 1- استقلال همدیگر را برسمیت میشناسند و در امور داخلی یکدیگر دخالتی نخواهند نمود . 2- گرفتن باج از همدیگر بی معنی است. 3- از مخالفان همدیگربه هیچ وجه حمایت نخواهند کرد. 4- به هنگام جنگ و خطر ، پشت همدیگر خواهند ایستاد. همین معاهده چند سال بعد به صورت مکتوب نیز نوشته شدکه به معاهده تاریخی 1758 معروف است.( تاریخ بلوچستان – میر گل خان نصیر جلد 1)
*محتوای معاهده تاریخی (حدود سال 1758 میلادی):*
در پی لشکرکشی احمد شاه به هند و بازگشت از آن، میان دو رهبر معاهدهای صورت گرفت که نکات کلیدی آن چنین بود:
1. *شناسایی استقلال بلوچستان:*
– احمد شاه، حاکمیت و استقلال میر نصیر خان را در قلمرو بلوچستان به رسمیت شناخت.
– خان کلات به عنوان یک متحد مستقل پذیرفته شد، نه یک تابع افغانستان.