بحران سوخت در سیستان و بلوچستان؛ صف‌های طولانی، ناکارآمدی سیستمی و معیشت گره‌خورده به بنزین

 جواد بلوچ

موضوع بنزین در حال حاضر به دغدغه اصلی زندگی روزمره مردم استان سیستان و بلوچستان و محور بحث‌ها در نشست‌های حقیقی و کانال‌های فضای مجازی، به‌ویژه گروه‌های واتس‌اَپ، تبدیل شده است. رانندگان برای دریافت سوخت مجبورند از یک ساعت تا حتی بیش از پنج یا شش ساعت در صف‌های طولانی معطل بمانند. در بعضی از مواقع، پس از ساعت‌ها انتظار، سوخت جایگاه تمام می‌شود و مردم بدون دریافت بنزین و با اتلاف وقت خود، سردرگم می‌مانند.

یکی از عوامل اصلی این بحران و کندی صف‌ها، عدم توزیع همزمان و منظم سوخت توسط تانکرها در سطح استان است. الگوی توزیع به‌گونه‌ای است که یک روز تنها یک یا دو جایگاه بنزین دارند و جایگاه‌های دیگر خالی هستند. به عنوان نمونه در سطح شهرستان نیکشهر، عدم سوخت‌رسانی همزمان به جایگاه‌های نیکوجهان، سه‌راهی نیکشهر، هیچان و داخل شهر، باعث هجوم ناگهانی خودروها به جایگاه دارای سوخت و ایجاد ازدحام و سردرگمی شدید شده است. علاوه بر ناکارآمدی در توزیع، سوخت‌گیری همزمان برخی رانندگان با چند کارت (با محدودیت سقف ۳۰ لیتر برای هر کارت)، استفاده از کارت چند خودرو یا موتور و پر کردن گالن‌ها نیز بر طولانی‌تر شدن صف‌ها دامن زده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد اقدامات مقطعی مانند افزایش ۳۰ لیتری سهمیه کارت‌های سوخت (از ۱۳۰ لیتر به ۱۶۰ لیتر)، نتوانسته است صف‌های طولانی و دغدغه‌های سوخت را برطرف کند و مشکلات همچنان به قوت خود باقی است. در افکار عمومی استان این اعتقاد وجود دارد که کنترل صف‌ها و مدیریت سوخت برای دولت کار پیچیده‌ای نیست و بحران موجود، سیستمی و برنامه‌ریزی‌شده است. اکثریت مردم معتقدند سود اصلی این محدودیت‌ها و انتقال سوخت به جیب دلالان و افرادی می‌رود که به بدنه قدرت و نهادهای نظامی مخصوصا سپاه متصل هستند.

از بعد اجتماعی و اقتصادی، علت اصلی روی آوردن بخش قابل توجهی از مردم به فروش سوخت سهمیه‌ای ماشین‌های خود، گسترش فقر، بیکاری، تورم و بی‌ارزش شدن پول ملی است. فشار اقتصادی و عدم تناسب درآمدها با هزینه‌های زندگی به حدی رسیده که حتی اقشار شاغل مانند معلمان و کارمندان با حقوق‌های ۲۰ تا ۴۰ میلیون تومانی، مجبور می‌شوند از رفت‌وآمدهای غیرضروری چشم‌‌پوشی کرده و بخشی از سهمیه بنزین خودروی خود را برای تأمین مایحتاج اولیه زندگی خود به فروش برسانند. هم‌اکنون هر گالن ۲۰ لیتری بنزین در بازار آزاد استان بین ۲.۵ تا ۲.۸ میلیون تومان، معامله می‌شود که نسبت به گذشته رشد چشمگیری داشته است.

با نزدیک شدن به زمان بازگشایی مدارس، مشکلات رفت‌وآمد معلمان و کارکنانی که باید روزانه مسافت‌های طولانی میان شهرها و روستاها را طی کنند، ابعاد جدی‌تری به خود خواهد گرفت. در چنین شرایطی، بخش زیادی از مردم بر این باورند که حتی آزادسازی قیمت بنزین و رفع محدودیت‌های موجود بر تداوم صف‌های طاقت‌فرسا و رانت‌های اقتصادی حاصل از سیستم توزیع فعلی ترجیح دارد