اعدام عمر درستاران زندانی سیاسی بلوچ؛ نگرانی از تکرار اعدام‌های تلافی‌جویانه زندانیان سیاسی بلوچ

به گزارش حال ‌وش/ امروز دوشنبه ۲۰ مهرماه ۱۴۰۵، رسانه‌های حکومتی از اجرای حکم اعدام عمر درستاران، طلبه بلوچ بازداشت‌شده در راسک، در زندان مرکزی زاهدان خبر دادند. اعدام او در حالی اعلام شده که پیش‌تر حال‌ وش از بازداشت بدون ارائه حکم قضایی، بلاتکلیفی طولانی‌مدت، محرومیت از ملاقات و تماس تلفنی و گزارش‌هایی درباره شکنجه و تلاش برای اخذ اعتراف اجباری از وی خبر داده بود.

در روایت رسمی منتشرشده از سوی مرکز رسانه قوه قضاییه، عمر درستاران به پشتیبانی از گروه جیش‌العدل و فراهم‌کردن مقدمات حملات مسلحانه متهم شده و اعلام شده است که حکم اعدام او پس از تأیید دیوان عالی کشور اجرا شده است. با این حال، اطلاعات مستقلی درباره جزئیات روند دادرسی، نحوه دسترسی او به وکیل و چگونگی رسیدگی قضایی به ادعاهای مطرح‌شده درباره شکنجه در دسترس نیست.

عمر درستاران، ۲۵ ساله، فرزند عبدالقادر، مجرد و از طلاب مدرسه دینی شهر پیشین، اهل روستای چراغان از توابع شهرستان راسک بود. حال‌ وش پیش‌تر هویت او را احراز کرده بود.

بر اساس گزارش‌های پیشین حال‌ وش، او شامگاه ۲۰ فروردین ۱۴۰۳، پس از نماز عشاء، توسط نیروهای لباس‌شخصی اداره اطلاعات در شهر راسک، بدون ارائه حکم قضایی بازداشت و به مکانی نامعلوم منتقل شد. او پیش‌تر از طلاب مدرسه قاسمی راسک و از شاگردان مولوی عبدالغفار نقشبندی بود و در زمان بازداشت در مدرسه دینی شهر پیشین تحصیل می‌کرد.

منابع حال‌ وش در گزارش‌های بعدی گفته بودند که عمر پس از بازداشت، با چشم‌ها و دست‌های بسته مورد ضرب‌وشتم و ضربات کابل قرار گرفته و سپس به بازداشتگاه اطلاعات سپاه زاهدان منتقل شده است. به گفته این منابع، او در آنجا برای اعتراف اجباری درباره ارتباط با مولوی عبدالغفار نقشبندی تحت شکنجه قرار داشته است.

در آخرین گزارش حال ‌وش در ۲۲ دی‌ماه ۱۴۰۳، اعلام شده بود که عمر پس از ماه‌ها بازداشت و محرومیت از ملاقات و تماس تلفنی، به بازداشتگاه اطلاعات سپاه زاهدان منتقل شده و از وضعیت او اطلاعی در دست نیست.

اعدام عمر درستاران در شرایطی اعلام شده که سابقه اجرای احکام اعدام زندانیان سیاسی بلوچ در فاصله کوتاهی پس از حملات جیش‌العدل نیز وجود دارد. در ۴ آبان ۱۳۹۲، یک روز پس از حمله مسلحانه به پاسگاه مرزی سراوان که بنا بر گزارش‌ها به کشته‌شدن دست‌کم ۱۴ نیروی مرزبانی انجامید، حکم اعدام ۱۶ زندانی سیاسی بلوچ در زندان مرکزی زاهدان اجرا شد.

مقام‌های قضایی وقت، این اعدام‌ها را «مقابله‌به‌مثل» و پاسخ به حمله سراوان توصیف کردند. با این حال، بر اساس اطلاعات منتشر شده زندانیان اعدام‌شده پیش‌تر و در پرونده‌های متفاوت بازداشت شده بودند و ارتباط مستقیم آنان با حمله‌ای که چند ساعت پیش از اعدام‌ها رخ داده بود، احراز نشده بود. در میان این افراد، نام مهرالله ریگی ماهرنیا و عبدالوهاب ریگی دو نوجوان نیز ثبت شده است. نهادهای حقوق بشری و فعالان حقوق بشر این اعدام‌های شتاب‌زده را اقدامی تلافی‌جویانه توصیف کرده و نسبت به نبود دادرسی عادلانه ابراز نگرانی کرده بودند.

در پرونده عمر درستاران، اتهامات مطرح‌شده از سوی قوه قضاییه تاکنون به‌طور مستقل برای حال ‌وش قابل تأیید نیست. همچنین اطلاعات کافی درباره روند محاکمه، شواهد مورد استناد دادگاه و نحوه رسیدگی به ادعاهای شکنجه و اخذ اعتراف اجباری منتشر نشده است.

حال‌ وش تأکید می‌کند که با توجه به گزارش‌های پیشین درباره شرایط بازداشت عمر و سابقه اعدام‌های دسته‌جمعی زندانیان بلوچ پس از حملات مسلحانه، انتشار جزئیات مستند درباره روند دادرسی و پاسخ‌گویی درباره ادعاهای نقض حقوق او اهمیت دارد.